Η γλώσσα που πληγώνει: Πως η λεκτική βία έγινε η νέα μας κανονικότητα.

 Το μεγαλύτερο πρόβλημα με τη λεκτική βία είναι ότι συχνά καμουφλάρεται ως «χιούμορ», «ειλικρίνεια» ή «άποψη». Και το αποτέλεσμα;

Με το προσωπείο του "σου λέω την αλήθεια" ή "σου κάνω πλάκα" περνάμε σε μια επικοινωνία όπου η ειρωνεία, η μείωση της προσωπικότητας και το gaslighting έχουν γίνει κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Το έχετε παρατηρήσει; Μα στα αλήθεια, πού χάθηκε η ευγένεια; Οι τρόποι μας;

Έργο «Wordmess», Metagrunge 2018, σύνθεση από συλλογή βίαιων λέξεων 

και φράσεων, εκτύπωση μεταξοτυπία σε χαρτί & ρούχα.

Πριν πάμε να κατηγορήσουμε αποκλειστικά και μόνο το φαινόμενο της ψηφιακής αποστασιοποίησης που μας έχει εκπαιδεύσει στο να χάνουμε τις αναστολές μας και να περνάμε σε μια λεκτική επιθετικότητα η οποία τις περισσότερες φορές επιβραβεύεται με likes, shares, κ.λπ. ας κοιτάξουμε πρώτα λιγάκι γύρω μας να δούμε τι παρατηρούμε σε κοινωνικό πλαίσιο.

Τα τελευταία χρόνια, παρά το γεγονός ότι είμαστε πιο συνδεδεμένοι από ποτέ ψηφιακά, έχουμε χάσει την έννοια της γειτονιάς, της κοινότητας αλλά και της παρέας.Οι γρήγοροι ρυθμοί των πόλεων, η ψηφιακή επικοινωνία που υποκαθιστά την ουσιαστική επαφή, η τηλεργασία αλλά και η απομάκρυνση από παραδοσιακές δομές, όπως συλλόγους ή ακόμα και από την ίδια την οικογένεια, μας έχουν εισάγει σε μια "επιδημία της μοναξιάς". 

Μελέτες του Πανεπιστημίου του Σικάγο* έδειξαν ότι η κοινωνική απομόνωση αλλάζει τον τρόπο που βλέπουμε τους γύρω μας και κατά συνέπεια δημιουργείται μια υποσυνείδητη απειλή η οποία μας κάνει ευάλωτους στη λεκτική βία.

Να το δούμε όμως και σε ατομικό επίπεδο; Πόσοι από εμάς έχουμε μάθει να εκφράζουμε το συναίσθημά μας; Για παράδειγμα, πόσες φορές στις διαπροσωπικές μας σχέσεις θα θέλαμε να πούμε στον άνθρωπο που κάθεται απέναντί μας "Νιώθω παραμελημένος" και αντ’ αυτού περνάμε στην επίθεση με μια φράση όπως: "Είσαι εγωιστής και δε σε νοιάζει τι νιώθω.";

Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου στο παραπάνω, χρειάζεται να ξέρεις ότι η βίαιη γλώσσα έρχεται και αντικαθιστά την έκφραση συναισθήματος γιατί δεν εκπαιδευτήκαμε ποτέ σε αυτό.

Έχουμε  ενήλικες που λύνουν τις διαφορές τους με φωνές, υποτιμητικά σχόλια και ένα μοτίβο το οποίο περνά από γενιά σε γενιά, καθώς απέτυχε η μεταλαμπάδευση της ευγένειας και των τρόπων.

Σύμφωνα με τη Θεωρία της Κοινωνικής Μάθησης (Albert Bandura), οι άνθρωποι μαθαίνουν παρατηρώντας τις συμπεριφορές των άλλων. Έτσι, το θύμα της λεκτικής βίας συχνά μετατρέπεται σε θύτη στο δικό του περιβάλλον, διαιωνίζοντας τον κύκλο.

Ωστόσο, σύμφωνα με μελέτη** του Πανεπιστημίου UCLA που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Science, ο εγκέφαλός μας δεν ξεχωρίζει μια σκληρή κουβέντα από ένα φυσικό χτύπημα. Όχι, δεν είναι απλά λόγια τα οποία "περνάνε¨ και δυστυχώς η μακροπρόθεσμη συνέπεια είναι να ζει ο άνθρωπος σε μια διαρκή κατάσταση άγχους και στρες. Ακόμη και σε ένα απόλυτα ασφαλές περιβάλλον, το μυαλό του νιώθει ότι απειλείται. Μια απλή παρατήρηση στη δουλειά ή μια ουδέτερη κουβέντα ερμηνεύονται αμέσως ως επίθεση, προκαλώντας αμυντικά ξεσπάσματα θυμού.

Η λεκτική βία ταυτίζεται με έναν κακό άνθρωπο; Όπως διαβάσαμε παραπάνω, όχι. Θα λέγαμε περισσότερο ότι ταυτίζεται με έναν κουρασμένο, φοβισμένο, απομονωμένο άνθρωπο χωρίς βέβαια αυτό να αποτελεί και τη δικαιολογία του.

Την επόμενη στιγμή που θα νιώσεις την ανάγκη να "είσαι ειλικρινής" ή να "πεις ένα αστείο" φίλτραρε αυτή την παρόρμησή σου. Και να θυμάσαι πως ευγένεια δεν σημαίνει ότι ανέχεσαι τα πάντα ή ότι δεν έχεις άποψη. Σημαίνει ότι έχεις τόσο μεγάλη πίστη στην αξία των επιχειρημάτων σου και του εαυτού σου, που δεν χρειάζεται να φωνάξεις, να μειώσεις ή να πληγώσεις τον άλλον για να ακουστείς.

Πηγές:

*Dr. John Cacioppo και Dr. Stephanie Cacioppo (Πανεπιστήμιο του Σικάγο) πάνω στη νευροβιολογία της μοναξιάς.

**Dr. Naomi Eisenberger, «Does Rejection Hurt? An fMRI Study of Social Exclusion»

Η Άννα Πιπεράκη έχει σπουδάσει Επικοινωνία και ΜΜΕ στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και εργάζεται στον κλάδο της  Επικοινωνία & Στρατηγικής σε ψηφιακά μέσα.